Thời gian qua những thông tin về công nhân lao động trong nước bùng phát bắt đầu từ những cuộc biểu tình của gần 90.000 công nhân đình công phản đối quy định về luật Bảo hiểm xã hội mới, cuộc biểu tình xảy ra một cách mạnh mẽ bất ngờ ở khu công nghiệp Tân Tạo TP HCM vào cuối tháng 3 năm nay, và nhất là thời gian gần đây các chính khách Hoa Kỳ sang VN đã chính thức hoặc không chính thức có những cuộc làm việc gặp gỡ các thành viên của Lao Động Việt là tổ chức xã hội dân sự bảo vệ quyền lợi người lao động nhưng bị nhà cầm quyền đặt ra ngoài vòng pháp luật, những chính khách và những người quan tâm đến cuộc sống của nước lao động đã được những người tốt bụng sắp xếp đi đến tận các khu công nghiệp và khu nhà trọ nơi ăn ở của công nhân nhằm để gặp gở tìm hiểu rõ hơn đời sống thực tế của công nhân cũng như để giải thích phổ biến về quyền lợi của người lao động theo quy định quốc tế. Những động thái quan tâm về quyền lợi của người công nhân lao động tại VN như thế này  được nhiều người theo dõi qua mạng lưới internet càng ngày càng nhiều với đầy đủ hình ảnh video chứng cứ khiến nhà cầm quyền Việt Nam lúng túng đối phó. Cũng như trước đó là lời phát biểu của tổng thống Mỹ Obama cho biết hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) là sự kiện rất quan trọng đối với VN và nó sẽ đem lại điều kiện tốt để người lao động có những quyền lợi thiết thực buộc nhà cầm quyền VN phải chấp nhận có Công Đoàn Độc Lập không nằm dưới sự lãnh đạo của đảng CSVN. Công Đoàn Độc Lập thật sự là phải do chính các công nhân bầu ra để bảo vệ quyền lợi cho người lao động chứ không phải là những công đoàn quốc doanh trực thuộc đảng CS, công đoàn quốc doanh này thường bảo vệ quyền của giới chủ nhân hơn là bảo vệ quyền lợi của công nhân.

Tuy nhiên trong thực tế tại VN hiện nay dù tiến trình còn đàm phán TPP chưa kết thúc… Nhưng đời sống của công nhân hiện không hề tiến triển mà có phần còn khắc nghiệt hơn trước đây do giới chủ với nhà cầm quyền lợi dụng lúc tranh tối tranh sáng đã cùng nhau câu kết chèn ép công nhân gắt gao hơn rất nhiều. “Con giun xéo lắm cũng oằn” nhiều cuộc đình công tự phát đã diễn ra để phản đối sự chèn ép của công ty và đòi quyền lợi cho công nhân. Một ít cuộc đình công đã tạo được tiếng vang như công ty Pouyen và đạt được mục tiêu của mình, nhưng phần lớn các cuộc đình công nhỏ lẻ bị rơi vào im lặng. Công nhân không đạt được đòi hỏi của mình, chẳng những thế, công ty còn truy lùng tông tích những người chủ trương đình công và đuổi việc họ. Bên cạnh đó, giới chủ được nhà cầm quyền bật đèn xanh cho thuê mướn những kẻ côn đồ xã hội đen giả dạng len lõi vào các công ty làm đủ trò để gài bẩy công nhân như tạo đình công giả, nếu công nhân nào không sáng suốt thì sẽ bị sụp bẩy ngay, một là những công nhân đó sẽ bị đuổi việc hoặc nếu nhẹ hơn thì bị hạ mức lương. Hai là những công nhân nào có tấm lòng thì ra khỏi cổng công ty sẽ bị những kẻ côn đồ lạ mặt tấn công đánh đập hành hung …

Cho đến này, chưa có con số thống kê chính thức về con số đình công tại Việt Nam. Bộ Thống kê thường bỏ qua các cuộc đình công nhỏ lẻ vì sợ ảnh hưởng đến bộ mặt của nhà nước. Tuy nhiên, hàng năm có hàng trăm, thậm chí hàng ngàn cuộc đình công xảy ra từ Nam chí Bắc để đòi quyền lợi chính đáng của mình. Tất cả các cuộc đình công này đều tự phát, tức là do công nhân tự tổ chức đình công mà không hề có sự hỗ trợ của Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam. Trong tất cả mọi cuộc đình công, hầu như không bao giờ thấy xuất hiện các cán bộ công đoàn của Tổng Liên đoàn Lao Động Việt Nam, đó là những người được xem là người bảo vệ quyền lợi công nhân mà hàng tháng, công nhân đã phải trích từ số tiền lương ít ỏi để trả lương nuôi họ. Chẳng những họ không cùng đồng hành đòi hỏi bảo vệ quyền lợi người công nhân mà trái lại, họ còn giúp giới chủ trấn áp công nhân. Họ chỉ xuất hiện để tiếp tay cho giới chủ đàn áp bác bỏ những đòi hỏi chính đáng của người lao động. Thậm chí đôi khi họ còn cùng với nhà cầm quyền dùng côn đồ xã hội đen ngang nhiên ra tay khống chế đàn áp hành hung những công nhân tham gia biểu tình.

ldv

Sự xuất hiện của nhà cầm quyền chỉ gây tốn kém

Hiện nay, đời sống công nhân Việt Nam đang trong giai đoạn bị khủng hoảng trầm trọng bởi những thế lực ngầm, công nhân một cổ bị hai, ba tròng. Nhưng lợi bất cập hại khi chính giới chủ cũng bị tống tiền bởi những kẻ côn đồ do họ thuê mướn đã thừa cơ hội quay qua bắt chẹt cả giới chủ nhân lẫn công nhân. Trong những đợt tuyển dụng, côn đồ đưa những người yếu tay nghề không đủ tiêu chuẩn đến giới thiệu buộc người quản lý phải thu nhận rồi từ đó họ trấn lột ăn chặn những đồng lương mồ hôi nước mắt ít ỏi của công nhân.

Chủ nhân còn tìm mọi cách o-ép người lao động thấp cổ bé miệng để trục thâu lợi nhuận cho mình như trường hợp những công nhân làm việc lâu năm được tăng lương theo thâm niên, nhưng những công nhân thâm niên lại thường đối mặt với nguy cơ cao bị cho nghỉ việc vì nhiều lý do, để rồi sau đó phải đi cửa sau lo lót để nộp hồ sơ xin được vào làm việc lại với mức lương khởi điểm từ đầu.

Về bửa ăn của công nhân thì càng bi thảm hơn. Suất ăn trong công ty là do công nhân trả tiền (trừ vào lương), nhưng lại không cho họ có quyền chọn lựa mà ép họ ăn những thức ăn do nhà thầu cung cấp nuốt không nổi, đến mức họ phải bỏ ăn hoặc phải đem theo thức ăn riêng. Công đoàn hay lãnh đạo công ty và đôi khi có cả đại diện nhà ăn cũng có tổ chức họp bàn với công nhân về bữa ăn, nhưng họ chỉ làm cho có hình thức chứ thật ra không có gì thay đổi, họ hỏi thì họ hỏi, công nhân góp ý thì mặc công nhân và cuối cùng họ muốn làm gì họ làm. Công nhân chỉ cần miếng ăn để có sức làm việc thôi nhưng người quản lý cũng lợi dụng để tận thu cho mình những lợi nhuận từ trong bữa ăn đó.

Còn về việc ép buộc công nhân tăng ca thường xuyên mà không hề tăng lương với lý do thời gian tăng ca ngắn chỉ làm thêm 1 giờ, công nhân phải cố gắng làm thêm mà không thể từ chối dù rất mệt mỏi, đây là một hình thức bóc lột tinh vi, mỗi công nhân chỉ mất 1 giờ công thì khó mà khiếu nại đòi hỏi, nhưng với cả trăm, cả ngàn công nhân thì giới chủ lợi cả trăm, cả ngàn giờ công là một con số không hề nhỏ chút nào.

ldv2

Công nhân mệt mõi ngủ ngay nơi làm việc

Trừ những công ty có chủ doanh nghiệp đến từ các nước Âu Mỹ bởi luật pháp nước họ nghiêm minh khiến giới chủ không thể, không dám bóc lột công nhân, còn ngoài ra các nước khác và nhất là giới chủ nhân người Trung Quốc thì sự bốc lột vắt kiệt sức người lao động đạt đến đỉnh điểm: từ chuyện phòng xưởng nơi làm việc không đủ tiêu chuẩn an toàn, vừa ẩm thấp, vừa chật chội, thiếu vệ sinh, không khí ô nhiểm và đôi khi thiếu ánh sáng đến chuyện công nhân đi vệ sinh tiểu tiện phải lấy phiếu… Thậm chí có nơi chủ nhân còn thuê công nhân là trẻ em vị thành niên với đồng lương rẻ mạt.

ldv3

Thuê công nhân là trẻ em vị thành niên

Thật ra luật pháp Việt Nam cũng có quy định về thanh tra, kiểm tra bảo vệ quyền lợi người lao động nhưng khi thấy sự xuất hiện của nhà cầm quyền là chủ nhân phải tốn kém khoản cống nạp không hề nhỏ và thế rồi việc kiểm tra công ty chỉ còn là hình thức, cuối cùng thì quyền lợi lao động của công nhân hầu như không hề được cải thiện. Việc nhà cầm quyền tổ chức thanh tra kiểm tra chỉ xảy ra đối với những công ty vừa và nhỏ, chứ đối với các công ty lớn hoặc công ty nước ngoài thì không hề có, thậm chí có những công ty nước ngoài xảy ra sự cố tai nạn lao động chết người mà nhà cầm quyền còn không thể vào xem xét điều tra, cụ thể như công ty Formosa Hà Tĩnh đã được Chính phủ Việt Nam cho nhiều ưu đãi ở 

mức rất cao nhưng họ chưa thỏa mãn, còn đề xuất đòi thành lập đặc khu của doanh nghiệp này tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh).

Một trong những điều kiện tiên quyết để Viêt Nam cầm chiếc vé đi vào TPP là phải có công đoàn độc lập để bảo vệ quyền và lợi ích của công nhân. Có hai giả thuyết được đặt ra là:

  • Việt Nam sẽ hứa hẹn sẽ cho thành lập công đoàn độc lập, nhưng sau khi được vào TPP rồi thì nhà nước Việt Nam sẽ “quên” đi những hứa hẹn của mình như đã từng “quên” trước khi vào Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, WTO …v.v… Quốc tế sẽ có những biện pháp trừng phạt như thế nào đối với VN khi họ không thực thi các điều khoản đã ký ?
  • Viêt Nam sẽ cho thành lập những Công đoàn giả hiệu, nói nôm na là các Công đoàn Quốc doanh, trên danh nghĩa là Công đoàn Độc lập nhưng thực tế vẫn phải theo chịu sự lèo lái của Đảng Cộng Sản Việt Nam như các cơ sở tôn giáo quốc doanh hiện sinh hoạt khắp nơi ở VN. Quốc tế có biện pháp nào để kiểm tra sự thành thật của nhà nước Việt Nam ?

Tóm lại, tình trạng của công nhân hiện nay chỉ có thể thay đổi cải thiện được một khi nhà cầm quyền VN chấp nhận cho thành lập Công Đoàn Độc Lập, một Công Đoàn Độc Lập thật sự do công nhân bầu lên, đấu tranh với giới chủ để phục vụ cho quyền lợi công nhân như ở các nước tự do. Muốn có được Công Đoàn Độc Lập thật sự thì điều trước tiên phải chấp nhận cho những người hoạt động công đoàn mở văn phòng công khai và được tự do hoạt động đồng hành cùng công nhân thì mới mong cải thiện tốt hơn cho đời sống công nhân. Nhưng tất cả đều còn ở phía trước nhất là khi các nhà hoạt động công đoàn tiên phong là Nguyễn Hoàng Quốc Hùng và Đoàn Huy Chương vẫn còn đang bị giam giử trong tù.

Phóng viên Lao Động Việt.